Telegraafjournalisten te snel afgeluisterd

De commissie die toezicht houdt op de inlichtingendiensten in Nederland heeft geoordeeld dat de inlichtingendienst AIVD twee journalisten van De Telegraaf te snel heeft afgeluisterd. Dit gebeurde nadat de krant artikelen op basis van staatsgeheime stukken had gepubliceerd.

De toezichthouder vindt dat de AIVD de journalisten in het vizier mocht nemen om het lek binnen de inlichtingendienst op te sporen. Dat de AIVD direct na de eerste publicatie op basis van dat lek al begon met afluisteren, vindt de commissie echter verkeerd. Volgens de toezichthouder bestond op dat moment geen concreet gevaar dat meer stukken zouden lekken en leidde het artikel over de inval in Irak niet tot directe schade voor de nationale veiligheid.

Verantwoordelijk minister Guusje ter Horst (Binnenlandse Zaken) heeft die conclusies vandaag naar de Tweede Kamer en De Telegraaf gestuurd.

Advertisements

Ballin laat telefoontaps onderzoeken

Minister Ernst Hirsch Ballin van Justitie stelt een onderzoek in naar het afluisteren en opnemen van telefoongesprekken. Hij komt daarmee tegemoet aan de wens van een meerderheid in de Tweede Kamer, die donderdag opheldering vroeg over het hoge aantal taps. De eerste helft van dit jaar werden er 13.223 telefoons afgetapt. Gemiddeld liepen er dagelijks 2254 taps.

De Kamer eiste ook cijfers over de aantallen geheime afluisteractiviteiten van de inlichtingendiensten AIVD en MIVD. Maar Hirsch Ballin zei daar niet over te gaan. Hij zou deze eis doorspelen naar de ministers Eimert van Middelkoop (Defensie) en Guusje ter Horst (Binnenlandse Zaken). Die wezen een eerder verzoek van de Kamer om cijfers over het aantal taps van deze diensten af. De Kamer neemt daar echter geen genoegen mee. Ook Ter Horsts partijgenoot Ton Heerts van de PvdA niet.

Halfjaarcijfers telefoontaps

Minister Ernst Hirsch Ballin van Justitie heeft aan de Tweede Kamer laten weten dat Justitie in de eerste helft van dit jaar 13.223 telefoon- nummers afgeluisterd heeft Gemiddeld liepen er dagelijks 2254 taps. In 80 procent van de gevallen werd een mobiele telefoon afgetapt. Bij de overige 20 procent ging het om gesprekken die via een vaste telefoonaansluiting werden gevoerd. Het is de eerste keer dat de minister de tapcijfers over een half jaar verstrekt. Tot nu toe gaf hij een overzicht van een heel jaar. Zo werden vorig jaar 26.425 telefoonnummers (gemiddeld 1946 per dag) afgeluisterd, waarbij het in 90 procent van de gevallen om een tap op een mobieltje ging.

Het uitwerken van al die taps kost m.i. toch zoveel tijd dat het nauwelijks meer als efficient gezien kan worden. Komt nog bij dat justitie regelmatig ‘vergeet’ gepriviligeerde gesprekken te wissen, waardoor zaken niet ontvankelijk verklaard moeten worden. Meer afluisteren –> meer zaken gaan mis.

Justitie tapt teveel

Advocaat-generaal Paul Frielink -tevens hoogleraar Openbaar Ministerie aan de Universiteit Maastricht- vindt dat justitie en politie te veel telefoons aftappen.  Het vele tappen maakt de kans op fouten volgens hem groter, waardoor in het uiterste geval verdachten op vrije voeten komen.

Volgens Frielink wordt er zoveel getapt dat de opgenomen gesprekken nauwelijks allemaal kunnen worden uitgeluisterd. “Dan blijkt pas veel later in het onderzoek dat er per ongeluk ook een gesprek met een advocaat tussen zit, en dan is het mis.” Door minder te tappen worden volgens Frielink dit soort problemen voorkomen. Minister Ernst Hirsch Ballin maakte begin september bekend dat justitie in 2008 26.425 telefoonnummers afluisterde. In 90 procent van de gevallen ging het om mobiele telefoons. Gemiddeld liepen er dagelijks 1946 taps.

Het college van procureurs-generaal, kondigde vorig jaar aan in tapkamers van de politie een systeem van nummerherkenning in te willen voeren om het afluisteren van advocaten tegen te gaan. De discusie over het tappen van gesprekken tussen advocaten en hun cliënten woedt al jaren. Zo strafte de rechter het OM in een grote strafzaak tegen de Hells Angels af, nadat was gebleken dat een enorme reeks van dergelijke gesprekken tegen de regels in niet was vernietigd maar bewaard gebleven. Daarna waren er nog soortgelijke gevallen.

AIVD mag telegraaf journalisten niet meer afluisteren

De rechter heeft vandaag bepaald dat de AIVD moet stoppen met het afluisteren van de Telegraaf journalisten. De rechter vindt het beschermen van journalistieke bronnen belangrijker dan het oipsporen van het lek.

Nu nog maar afwachten of de AIVD dat ook echt gaat doen. Zij gaat in ieder geval in hoger beroep.

Hoofdredacteur Sjuul Paradijs wil dat minister Guusje ter Horst (Binnenlandse Zaken) tekst en uitleg gaat geven over waarom zij de AIVD toestemming heeft gegeven om Telegraaf-medewerkers af te luisteren.

Opnieuw strafzaak onderuit door afluisteren van advocaat

Opnieuw is een strafvervolging ongeldig verklaard als gevolg van het feit dat politie en justitie telefoonverkeer tussen een advocaat en zijn cliënt hebben afgeluisterd.

Ditmaal werd de daardoor verkregen informatie zelfs gebruikt om de verdachte te kunnen arresteren, nota bene tijdens een bezoek aan zijn advocaat.

De rechtbank in Amsterdam maakte vrijdag korte metten met de zaak. De beklaagde in kwestie werd verdacht van een gewapende straatroof.

In maart 2006 werd zijn telefoon afgeluisterd toen hij een afspraak maakte met zijn advocaat. Nadat hij op het Amsterdamse kantoor was verschenen, meldde de politie zich daar om hem in de boeien te slaan.

Vorig jaar veegde de rechtbank de strafzaak tegen de Hells Angels van tafel, nadat was gebleken dat er tal van telefoongesprekken met advocaten waren afgeluisterd. De uitgewerkte gesprekken waren tegen de regels in niet vernietigd. Ook daarna dienden zich nog enkele soortgelijke gevallen aan.

Vorige week maakte OM-topman Harm Brouwer bekend dat de Nederlandse tapkamers zullen worden ingericht met een nummerherkenningssysteem, om te voorkomen dat gesprekken tussen advocaten en hun cliëntèle worden afgeluisterd.

De verdediging in de zaak van de vermeende straatrover had al kort na de arrestatie om opheldering gevraagd, maar het Openbaar Ministerie (OM) gaf daaraan geen gehoor. Pas in december 2007 maakte het OM kenbaar dat het beschikte over twee – niet vernietigde – gesprekken tussen advocaat en cliënt.

"Kwalijk”, vindt de rechtbank. Het rechtscollege oordeelde ook dat de telefonisch gemaakte en afgeluisterde afspraak niet voor de arrestatie gebruikt had mogen worden. Slechts in zeer ernstige zaken en in het geval terroristische misdrijven kan een afgeluisterd advocatengesprek operationeel worden ingezet.

Het OM laat weten dat het het vonnis op bepaalde punten betwist, maar dat de beslissing om in hoger beroep te gaan nadere bestudering ervan vergt.

Advocate Hilje Plantenga toonde zich verheugd over het vonnis. "Het gaat om een ernstige schending van de rechtsorde en dat is het signaal dat de rechtbank hier afgeeft”, aldus de raadsvrouw.

Een noodzakelijk signaal, vindt zij. "Het is niet de eerste keer dat dit gebeurt, het gebeurt structureel.”

Het is een goede zaak dat de rechter dit niet over zijn kant laat gaan en de zaak vernietigd. Het OM wéét dat het niet mag en toch lappen ze het aan hun laars. Zij hebben daarmee niet alleen de wet overtreden maar ook de zaak gefrustreerd. Het feit dat het OM aanvankelijk geen opheldering wilde geven geeft al aan dat ze wisten dat ze fout zaten.

OM gaat onrechtmatig om met advocatentaps

De rechtbank in Den Haag bepaalde vandaag (3 Sept) dat het Openbaar Ministerie onrechtmatig omgaat met vertrouwelijke, afgeluisterde gesprekken tussen verdachten en advocaten.

Volgens de rechtbank is het afluisteren van dit soort tapgesprekken, geheimhoudersgesprekken genoemd, door een opsporingsambtenaar en een officier van justitie op zich niet strafbaar.

In de praktijk gebeurt dit echter door politiemensen en aanklagers die inhoudelijk betrokken zijn bij het onderzoek waarvoor wordt afgeluisterd. En dat mag niet, concludeert de rechtbank. Justitie moet binnen drie maanden maatregelen nemen die ertoe leiden dat dit niet meer kan gebeuren.

Opgenomen vertrouwelijke gesprekken tussen advocaat en verdachte moeten worden vernietigd. Maar om vast te stellen of het inderdaad om dergelijke gesprekken gaat, moeten ze toch eerst worden uitgeluisterd. Dat mag alleen door mensen die niet bij het onderzoek betrokken zijn.

Als politiemensen en aanklagers die op de zaak zitten, wetenschap van het gesprek krijgen, kunnen ze daar hun voordeel mee doen in het onderzoek. Dat mag niet, omdat een verdachte in Nederland het recht heeft om vrij met zijn advocaat te overleggen, zonder dat dit nadelige gevolgen heeft voor zijn of haar zaak.

De Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten (NVSA) spande in 2005 een kort geding aan. Ze vond dat de bestaande regels niet konden voorkomen dat ‘de tegenpartij’ kennis neemt van de inhoud van vertrouwelijke gesprekken.

NVSA-voorzitter Annelies Rottgering liet donderdag weten gedeeltelijk tevreden te zijn met de uitspraak in de bodemprocedure die volgde op dat kort geding. "Het is een stap vooruit, maar we zijn teleurgesteld dat de rechtbank heeft gesteld dat het afluisteren op zich wel mag."

Volgens Rottgering kan het nu nog steeds gebeuren dat vertrouwelijke informatie "linksom of rechtsom" bij het onderzoeksteam terechtkomt. Het is nog niet duidelijk of de NVSA in hoger beroep gaat tegen de uitspraak.

Ook het OM weet nog niet of het zich tegen de uitspraak gaat verzetten, laat een woordvoerster weten. Wel kijkt justitie welke maatregelen het moet nemen om het bevel van de rechtbank uit te voeren. Want het OM moet hier voorlopig gehoor aan geven, tot het eventueel in een hoger beroep tot een andere uitspraak komt.

Onjuist omgaan met advocatentaps kan grote gevolgen hebben voor strafzaken. In december 2007 verklaarde de rechtbank in Amsterdam het OM niet-ontvankelijk in de rechtszaak tegen de Hells Angels, die vervolgens vrijuit gingen. Justitie had een groot aantal geheimhoudersgesprekken op de plank laten liggen in plaats van ze te vernietigen.

De rechtbank sprak van "ernstige, grootschalige en herhaaldelijke inbreuken op de regelgeving". Afgelopen voorjaar besloot het OM het hoger beroep tegen de Angels in te trekken toen bleek dat advocatentaps niet waren vernietigd.

Hoewel de regel dat de gesprekken door agenten en officieren die niet aan het onderzoek verbonden zijn worden uitgeluisterd in theorie wel aardig lijkt, is het in de praktijk natuurlijk eveneens een wassen neus. Als je elkaar ziet in de kantine is een tip snel gegeven.